Nöroloji nedir, neyle ilgilenir?
Nöroloji, sinir sisteminin hastalıklarını inceleyen tıp dalıdır. Sinir sistemi; beyin, omurilik, bunlardan çıkan sinirler ve bu sinirlerin çalıştırdığı kaslardan oluşur. Vücudunuzun hareket etmesi, hissetmesi, düşünmesi, hatırlaması ve dengede kalması bu sistem sayesinde gerçekleşir.
Bu nedenle nöroloji uzmanının ilgi alanı oldukça geniştir. Bir yandan baş ağrısı gibi çok yaygın şikâyetlerle, diğer yandan nadir görülen sinir ve kas hastalıklarıyla ilgilenir. Nörolog, ilaç ve yaşam düzenlemeleriyle tedavi yürüten bir hekimdir; ameliyat yapmaz. Cerrahi gerektiren durumlarda sizi beyin ve sinir cerrahisi uzmanına yönlendirir.
Nöroloji ile psikiyatri de sıkça karıştırılır. Psikiyatri ruhsal ve davranışsal bozukluklarla ilgilenirken nöroloji sinir sisteminin yapısal ve işlevsel hastalıklarına odaklanır. İki alan bazı hastalıklarda birlikte çalışır.
Nöroloji uzmanı hangi hastalıklara bakar?
Nöroloji uzmanının değerlendirdiği başlıca hastalık grupları şunlardır:
- Baş ağrıları: Migren, gerilim tipi baş ağrısı ve diğer ağrı türleri.
- Nöbetle giden hastalıklar: Epilepsi ve bilinç kaybıyla seyreden durumlar.
- Damar hastalıkları: İnme (felç) ve geçici kan akımı bozuklukları.
- Hareket bozuklukları: Parkinson hastalığı, titreme, istemsiz hareketler.
- Bellek ve düşünme sorunları: Unutkanlık, demans ve benzeri tablolar.
- Bağışıklık kaynaklı sinir hastalıkları: Multipl skleroz ve benzeri durumlar.
- Sinir ve kas hastalıkları: Sinir sıkışmaları, polinöropati, kas güçsüzlükleri.
- Uyku bozuklukları: Uykuda solunum sorunları, huzursuz bacak, uykusuzluk.
- Baş dönmesi ve denge bozuklukları: Sinir sistemi kaynaklı olduğu düşünülen tablolar.
Bu listedeki pek çok hastalık, erken tanı konduğunda daha iyi yönetilebilir. Bu yüzden belirtileri görmezden gelmemeniz ve zamanında uzmana başvurmanız önemlidir.
Hangi belirtilerde nöroloğa gitmelisiniz?
Aşağıdaki şikâyetler, bir nöroloji uzmanına başvurmanızı gerektirebilir:
- Sık tekrarlayan, uzun süren ya da giderek şiddetlenen baş ağrısı
- El, kol, bacak veya yüzde uyuşma, karıncalanma ya da güç kaybı
- Ellerde veya vücutta titreme, istemsiz hareketler
- Denge kaybı, yürürken sendeleme, sık düşme
- Bayılma, bilinç kaybı ya da kasılma nöbetleri
- Günlük yaşamı etkileyen unutkanlık ve dikkat sorunları
- Konuşmada bozulma, kelime bulmakta güçlük
- Çift görme, geçici görme kaybı
- Uykuya dalmada ya da uykuyu sürdürmede belirgin sorunlar
Acil durumlar: Ani başlayan ve daha önce yaşamadığınız şiddette baş ağrısı, yüzün bir tarafında ani kayma, kolda veya bacakta ani güçsüzlük, konuşma bozukluğu, ani bilinç kaybı ya da uzun süren nöbet gibi belirtilerde beklemeyin; hemen 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun. İnme gibi durumlarda ilk saatler hayati önem taşır.
İlk nöroloji muayenesinde neler olur?
Nöroloji muayenesi diğer branşlara göre daha uzun sürebilir; çünkü hekim hem sizi dinler hem de sinir sisteminizi adım adım kontrol eder. Muayene genellikle iki bölümden oluşur.
Öykü alma: Hekim şikâyetinizin ne zaman başladığını, nasıl ilerlediğini, neyin artırıp neyin azalttığını, eşlik eden belirtileri, geçirdiğiniz hastalıkları, kullandığınız ilaçları ve ailenizdeki sinir sistemi hastalıklarını sorar. Uyku düzeniniz, iş yaşamınız ve alışkanlıklarınız da konuşulur.
Nörolojik muayene: Hekim küçük bir ışıkla göz bebeklerinize bakar, yüz ve göz hareketlerinizi izler, kas gücünüzü test eder, reflekslerinizi çekiçle kontrol eder, dokunma ve titreşim hissinizi değerlendirir. Sizden yürümeniz, gözleriniz kapalı ayakta durmanız, parmağınızı burnunuza değdirmeniz gibi basit hareketler istenebilir. Bellek ve dikkat için kısa sorular sorulabilir.
Bu muayene ağrısızdır ve sizden özel bir hazırlık gerektirmez. Hekimin bu testlerle sorunun sinir sisteminin hangi bölümünden kaynaklandığını anlamaya çalıştığını bilmek, sizi rahatlatabilir.
Hangi tetkikler istenebilir?
Nörolojik muayene çoğu zaman tanı için yeterli fikir verir; ancak bazı durumlarda ek tetkikler gerekir. Hekiminiz gerekli gördüğünde şu incelemeleri isteyebilir:
- Beyin ve omurilik görüntülemesi: Manyetik rezonans (MR) veya bilgisayarlı tomografi (BT) ile yapısal sorunlar araştırılır.
- Elektroensefalografi (EEG): Beynin elektriksel aktivitesini kaydeder; nöbet şüphesinde kullanılır.
- Elektromiyografi (EMG): Sinir ve kasların elektriksel iletimini ölçer; uyuşma, güçsüzlük ve sinir sıkışmalarında yardımcıdır.
- Kan testleri: Vitamin eksiklikleri, tiroid sorunları ve bazı iltihabi durumlar için.
- Uyku testi: Uyku bozukluğu düşünülen hastalarda gece boyunca kayıt yapılır.
- Damar incelemeleri: Boyun ve beyin damarlarının ultrason ile değerlendirilmesi.
Her hastada tüm tetkiklerin yapılması gerekmez. Hekiminiz, öykü ve muayene bulgularına göre yalnızca gerekli olanları seçer. Tetkik sonuçlarıyla birlikte kontrol randevusuna gittiğinizde tanı ve izlenecek yol sizinle paylaşılır.
Muayeneye giderken nelere dikkat etmelisiniz?
Nöroloji muayenesinde verdiğiniz bilgiler tanıya giden yolun büyük bölümünü oluşturur. Bu nedenle hazırlıklı gitmeniz çok değerlidir.
- Şikâyetlerinizi ne zaman, ne sıklıkta ve hangi koşullarda yaşadığınızı kısa notlar hâlinde yazın.
- Bayılma ya da nöbet gibi olayları siz hatırlamıyorsanız, olayı gören bir yakınınızı yanınızda getirin.
- Kullandığınız tüm ilaçların listesini ve önceki tetkik sonuçlarınızı yanınıza alın.
- Daha önce çekilmiş MR, BT gibi görüntülerin raporlarını ve mümkünse dijital kopyalarını getirin.
- Rahat hareket etmenizi sağlayan kıyafetler tercih edin; muayene sırasında yürümeniz ve kol-bacak hareketleri yapmanız istenebilir.
Tanı sürecinin bazen birkaç görüşme sürebileceğini bilin. Sinir sistemi hastalıklarının birçoğu zaman içinde belirginleşir; hekiminizin sizi bir süre izlemek istemesi doğaldır ve bir belirsizlik işareti değildir.