Üroloji hangi organlarla ilgilenir?
Üroloji; böbrekler, idrarı böbrekten mesaneye taşıyan kanallar, mesane ve idrarı dışarı atan kanaldan oluşan idrar yolu sisteminin hastalıklarını inceleyen tıp dalıdır. Bu sistem kadın ve erkekte ortaktır; dolayısıyla üroloji yalnızca erkek doktoru değildir.
Bunun yanında üroloji, erkek üreme organlarının (prostat, testisler ve ilgili yapılar) hastalıklarını da kapsar. Erkek cinsel sağlığı, kısırlık ve prostat sorunları bu alana girer.
Üroloji uzmanı hem tıbbi tedavi uygulayan hem de gerektiğinde ameliyat yapan bir cerrahi branş hekimidir. Böbrek taşı kırma, prostat işlemleri ve idrar yolu ameliyatları ürologların yaptığı girişimler arasındadır. Böbreğin süzme işleviyle ilgili hastalıklar (böbrek yetmezliği gibi) ise nefroloji uzmanının alanıdır; iki branş sıklıkla birlikte çalışır.
İdrar şikâyetlerinde ne zaman üroloğa gitmelisiniz?
İdrar yapmayla ilgili değişiklikler çoğu zaman ilk uyarı işaretleridir. Aşağıdaki şikâyetler birkaç günden uzun sürüyorsa ya da tekrarlıyorsa üroloji uzmanına başvurmanız önerilir:
- İdrar yaparken yanma, batma ya da ağrı
- Sık idrara çıkma, özellikle gece birkaç kez uyanma
- Ani ve bastırılamayan idrar yapma isteği
- İdrar kaçırma; öksürünce, gülünce ya da yetişemeden
- İdrarın zayıf, kesik kesik gelmesi ya da başlatmakta zorlanma
- Mesanenin tam boşalmadığı hissi
- İdrarda bulanıklık, kötü koku
- Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları
Bu belirtiler enfeksiyondan mesane sorunlarına, prostat büyümesinden taş hastalığına kadar farklı nedenlere bağlı olabilir. Nedeni ancak muayene ve basit tetkiklerle anlaşılır. Kadınlarda tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları da ürolojik değerlendirme gerektirir.
Böbrek taşı ve yan ağrısı
Böbrek taşı, idrardaki minerallerin birikip sertleşmesiyle oluşur. Taş böbrekte dururken belirti vermeyebilir; ancak idrar kanalına düştüğünde şiddetli ağrıya yol açar. Bu ağrı genellikle sırtın yan tarafında, bel hizasında başlar ve kasığa doğru yayılır; dalgalar hâlinde gelir ve hasta rahat bir pozisyon bulamaz.
Taş şüphesi uyandıran belirtiler:
- Bel ya da yan tarafta dayanılmaz, kıvrandırıcı ağrı
- Ağrıya eşlik eden bulantı ve kusma
- İdrarda kan görülmesi
- İdrar yaparken ağrı ve sık idrara çıkma isteği
Taş öyküsü olanlarda tekrar riski bulunduğu için düzenli ürolojik kontrol ve hekimin önerdiği yaşam düzenlemeleri önemlidir. Taşın büyüklüğüne ve yerine göre izlem, taş kırma ya da endoskopik girişim gibi farklı yollar izlenebilir; kararı ürolog verir.
Acil durum: Yan ağrısına yüksek ateş ve titreme eşlik ediyorsa, idrar hiç yapamıyorsanız ya da ağrı kontrol edilemiyorsa beklemeyin; hemen 112'yi arayın veya acil servise başvurun.
Prostat: hangi yaşta, hangi belirtilerde?
Prostat, erkeklerde mesanenin altında yer alan ve idrar kanalını çevreleyen küçük bir bezdir. Yaş ilerledikçe büyümesi doğaldır; ancak büyüme idrar akışını daraltarak şikâyetlere yol açabilir. Prostat iltihabı ve prostat kanseri de bu bezle ilgili diğer önemli hastalıklardır.
Prostat kaynaklı olabilecek belirtiler:
- İdrara başlamada gecikme, zayıf ve kesik akım
- Gece sık idrara kalkma
- İdrar sonrası damlama ve tam boşalmama hissi
- Kasık, makat çevresi ya da bel bölgesinde rahatsızlık
- Menide ya da idrarda kan
Belirti olmasa bile orta yaştan itibaren düzenli ürolojik kontrol önerilir; ailesinde prostat kanseri öyküsü bulunan erkeklerde bu kontroller daha erken yaşta başlayabilir. Kontrolün ne zaman ve hangi sıklıkla yapılacağına ürolog karar verir. Prostat muayenesinden çekinen pek çok erkek başvuruyu erteler; oysa erken tanı bu hastalıklarda sonucu büyük ölçüde değiştirir.
Erkek sağlığı: konuşulması zor ama önemli konular
Cinsel sağlık ve üreme sorunları çoğu erkek için konuşulması güç konulardır. Ancak bunlar tıbbi durumlardır ve ürolog için günlük pratiğin sıradan bir parçasıdır. Utanma ya da çekinme nedeniyle ertelemek, altta yatan ve tedavi edilebilir bir sorunun gözden kaçmasına yol açabilir.
Üroloğa başvurmanızı gerektiren erkek sağlığı sorunları:
- Sertleşme sorunları; bu durum bazen kalp ve damar sağlığının erken bir işareti olabilir
- Erken boşalma ya da diğer cinsel işlev sorunları
- Çocuk sahibi olamama; çiftlerin birlikte değerlendirilmesi önerilir
- Testiste şişlik, sertlik, ağrı ya da boyut değişikliği
- Peniste eğrilik, ağrı ya da cilt değişiklikleri
- Cinsel isteksizlik, yorgunluk gibi hormonal nedenli olabilecek şikâyetler
Acil durum: Testiste ani başlayan şiddetli ağrı ve şişlik, saatler içinde kalıcı hasara yol açabilecek bir durumun işareti olabilir; hemen acil servise başvurun. Aynı şekilde uzun süren ağrılı sertleşme de acil değerlendirme gerektirir.
Üroloji muayenesinde neler olur?
Muayene, şikâyetlerinizin ayrıntılı olarak dinlenmesiyle başlar. Hekim idrar alışkanlıklarınızı, ağrının yerini ve karakterini, geçirdiğiniz hastalıkları, kullandığınız ilaçları, sigara ve sıvı tüketiminizi sorar. Cinsel sağlık şikâyetlerinde bu konuya ilişkin sorular da yöneltilir; bunlar tanı için gereklidir ve tamamen gizli kalır.
Fiziksel muayenede karın ve bel bölgesi değerlendirilir; erkeklerde şikâyete göre testis ve prostat muayenesi yapılabilir. Prostat muayenesi kısa sürer ve genellikle rahatsızlık vermekten öteye geçmez.
Sık istenen tetkikler şunlardır:
- İdrar tahlili ve gerekirse idrar kültürü
- Böbrek işlevlerini ve prostatı değerlendiren kan testleri
- Böbrek, mesane ve prostatın ultrason ile görüntülenmesi
- İdrar akış hızını ölçen basit bir test
- Gerekli görülürse tomografi ya da mesanenin kamerayla incelenmesi
Randevuya giderken, ultrason yapılabileceği için mesanenizin dolu olması istenebilir; bunu randevu alırken sorabilirsiniz. Önceki tetkik sonuçlarınızı ve ilaç listenizi yanınıza almayı unutmayın.